แม่สี: สีขั้นที่ 1, 2, 3 และแม่สีทั้ง 3 ระบบ

แม่สีวัตถุธาตุ: แดง เหลือง น้ำเงิน

แม่สีวัตถุธาตุคือแดง เหลือง และน้ำเงิน เป็นแม่สีของสีที่ใช้วาดภาพ และเป็นชุดที่สื่อการเรียนวิชาศิลปะของไทยเรียกว่า “สีขั้นที่ 1” TruePlookpanya เรียกชุดนี้ว่าแม่สีศิลปะ หรือแม่สีวัตถุธาตุ ส่วนคณะศิลปกรรมศาสตร์ มทร.ธัญบุรี อธิบายว่าแม่สีทั้งสามผสมขึ้นจากสีอื่นไม่ได้ แต่นำมาผสมกันเป็นสีอื่นๆ ได้ ระบบนี้เป็นระบบเดียวกับวงล้อสีของช่างเขียนแบบดั้งเดิมที่ใช้แดง เหลือง น้ำเงินเป็นหลัก

• แดง
  #E3171B

  RGB 227, 23, 27
  CMYK 0, 90, 88, 11

• เหลือง
  #FCE300

  RGB 252, 227, 0
  CMYK 0, 10, 100, 1

• น้ำเงิน
  #1F4FA3

  RGB 31, 79, 163
  CMYK 81, 52, 0, 36

สีระบายไม่มีค่า HEX ในตัวเอง ค่าข้างบนคือค่าที่ ThaiGraph เลือกให้ดูใกล้สีโปสเตอร์บนจอ ส่วน RGB และ CMYK คำนวณจาก HEX ทุกตัว

สีขั้นที่ 2: ส้ม เขียว ม่วง

สีขั้นที่ 2 เกิดจากแม่สีสองสีผสมกันในปริมาณเท่ากัน ได้สีใหม่ 3 สี คือ แดง + เหลือง = ส้ม, เหลือง + น้ำเงิน = เขียว และน้ำเงิน + แดง = ม่วง นี่คือแผนภาพที่ครูศิลปะวาดบนกระดาน สังเกตว่าสีขั้นที่ 2 แต่ละสีจะอยู่ตรงข้ามกับแม่สีตัวที่ไม่ได้ใช้ผสมเสมอ ส้มจึงตรงข้ามกับน้ำเงิน เขียวตรงข้ามกับแดง และม่วงตรงข้ามกับเหลือง ซึ่งก็คือสีคู่ตรงข้ามสามคู่หลักนั่นเอง

1. แดง + เหลือง = ส้ม
2. เหลือง + น้ำเงิน = เขียว
3. น้ำเงิน + แดง = ม่วง

สีขั้นที่ 3: อีก 6 สีที่ทำให้วงจรสีครบ 12 สี

สีขั้นที่ 3 เกิดจากแม่สีผสมกับสีขั้นที่ 2 ที่อยู่ติดกันในปริมาณเท่ากัน ได้สีใหม่ 6 สี คือ ส้มเหลือง ส้มแดง ม่วงแดง ม่วงน้ำเงิน เขียวน้ำเงิน และเขียวเหลือง ชื่อของสีขั้นที่ 3 บอกสูตรในตัว คำหน้าคือสีขั้นที่ 2 คำหลังคือแม่สีที่เติมเข้าไป เช่น ส้มแดง มาจากส้มผสมแดง เมื่อรวมแม่สี 3 สี สีขั้นที่ 2 อีก 3 สี และสีขั้นที่ 3 อีก 6 สี จะได้ 12 สีพอดี ซึ่งเรียงเป็นวงได้เป็นวงจรสี 12 สี

1. เหลือง + ส้ม = ส้มเหลือง
2. แดง + ส้ม = ส้มแดง
3. แดง + ม่วง = ม่วงแดง
4. น้ำเงิน + ม่วง = ม่วงน้ำเงิน
5. น้ำเงิน + เขียว = เขียวน้ำเงิน
6. เหลือง + เขียว = เขียวเหลือง

ตารางสีทั้ง 12 สี พร้อมโค้ด HEX RGB CMYK

ตารางนี้รวมสีขั้นที่ 1, 2 และ 3 ครบทั้ง 12 สีตามลำดับในวงจรสี พร้อมค่า HEX ที่ใช้ในโปรแกรมได้ทันที และค่า RGB กับ CMYK ที่คำนวณจาก HEX ใช้เป็นจุดเริ่มต้นเวลาทำสื่อการสอน ใบงาน หรือสไลด์เรื่องวงจรสี ถ้าต้องการสีอื่นที่ละเอียดกว่านี้ ดูรวมโค้ดสี HEX RGB CMYK ซึ่งแยกตามตระกูลสี

แม่สีแสง: แดง เขียว น้ำเงิน (RGB)

แม่สีแสงคือแดง เขียว และน้ำเงิน เมื่อนำแสงสองสีมาซ้อนกันจะได้สีที่สว่างขึ้น และเมื่อซ้อนครบทั้งสามสีที่ความเข้มเต็มจะได้แสงสีขาว นี่คือหลักการของจอทุกจอ แต่ละพิกเซลประกอบด้วยแสงแดง เขียว น้ำเงิน ที่ปรับความสว่างได้ แสงแดงกับเขียวรวมกันเป็นเหลือง แดงกับน้ำเงินเป็นแมเจนตา (ม่วงแดง) และเขียวกับน้ำเงินเป็นไซแอน (ฟ้าอมเขียว) เพราะเป็นการบวกแสง ยิ่งเพิ่มสียิ่งสว่าง ตรงข้ามกับการผสมสีน้ำที่ยิ่งผสมยิ่งมืด

• เหลือง
  #FFFF00

  แดง + เขียว

• แมเจนตา
  #FF00FF

  แดง + น้ำเงิน

• ไซแอน
  #00FFFF

  เขียว + น้ำเงิน

• ขาว
  #FFFFFF

  ทั้งสามสี

ในโค้ดเว็บ แม่สีแสงเขียนเป็นค่า RGB 0–255 สามตัว แดงเต็มคือ #FF0000 เขียวเต็มคือ #00FF00 และน้ำเงินเต็มคือ #0000FF มีจุดที่คนเขียนเว็บพลาดบ่อย: ในมาตรฐาน CSS ชื่อสี green คือ #008000 ซึ่งเป็นเขียวเข้มครึ่งความสว่าง ส่วนเขียวเต็มของแม่สีแสงใช้ชื่อ lime

แม่สีงานพิมพ์: ฟ้าอมเขียว ม่วงแดง เหลือง (CMY + K)

งานพิมพ์ใช้แม่สีฟ้าอมเขียว (cyan) ม่วงแดง (magenta) และเหลือง (yellow) เพราะหมึกทำงานแบบลบแสง หมึกแต่ละสีดูดแสงบางส่วนไว้ และสะท้อนส่วนที่เหลือจากกระดาษขาวกลับมาเข้าตา หมึกยิ่งซ้อนกันมากยิ่งมืดลง ในทางทฤษฎีสามสีซ้อนกันได้สีดำ แต่หมึกจริงได้แค่สีเข้มที่ยังไม่ดำสนิท โรงพิมพ์จึงเพิ่มหมึกดำ (K) เป็นสีที่สี่ ซึ่งยังช่วยประหยัดหมึกและทำให้แห้งเร็วขึ้นด้วย ระบบสี่สีนี้คือ CMYK ที่เราต้องตั้งค่าก่อนส่งไฟล์ให้โรงพิมพ์

• ฟ้าอมเขียว (cyan)
  #00FFFF

  CMYK 100, 0, 0, 0

• ม่วงแดง (magenta)
  #FF00FF

  CMYK 0, 100, 0, 0

• เหลือง (yellow)
  #FFFF00

  CMYK 0, 0, 100, 0

วิกิพีเดียภาษาไทยเรียกชุดนี้ว่าแม่สีทางวัตถุธาตุเช่นกัน และระบุผลการผสมเป็นคู่ไว้ว่า ม่วงแดงกับเหลืองได้แดงส้ม ม่วงแดงกับฟ้าอมเขียวได้ม่วง และเหลืองกับฟ้าอมเขียวได้เขียว คำเดียวกันจึงอาจหมายถึงคนละชุดได้ เวลาอ่านตำราให้ดูว่าแม่สีที่พูดถึงคือ แดง เหลือง น้ำเงิน หรือ C M Y ความต่างระหว่างการทำงานบนจอกับงานพิมพ์อธิบายละเอียดไว้ในหน้า CMYK กับ RGB ต่างกันอย่างไร

ทำไมโรงเรียนสอนแดง เหลือง น้ำเงิน แต่โปรแกรมใช้ RGB

เพราะแม่สีแต่ละชุดอธิบายสื่อคนละแบบ ไม่มีชุดไหนผิด แดง เหลือง น้ำเงิน อธิบายการผสมสีระบายได้ดีและเข้าใจง่ายในห้องเรียน RGB อธิบายแสงจากจอ และ CMY อธิบายหมึกบนกระดาษ ข้อสังเกตที่มีประโยชน์คือ แม่สีงานพิมพ์ทั้งสาม (ฟ้าอมเขียว ม่วงแดง เหลือง) ก็คือสีที่ได้จากการซ้อนแสงสองสีในระบบ RGB นั่นเอง ดูได้จากแผนภาพแม่สีแสงด้านบน สองระบบนี้จึงเชื่อมกันอยู่ และโปรแกรมออกแบบแปลงไปมาระหว่างกันได้

สำหรับงานจริง ใช้หลักง่ายๆ ว่าปลายทางคืออะไร งานที่จบบนจอให้เลือกสีเป็น HEX หรือ RGB งานที่จบบนกระดาษให้ตั้งไฟล์เป็น CMYK ตั้งแต่ต้น ส่วนแดง เหลือง น้ำเงิน ใช้สำหรับคิดเรื่องความกลมกลืนของสีบนวงจรสี และใช้ตอนลงสีด้วยมือ

ใช้แม่สีในงานออกแบบให้ไม่ดูเหมือนของเล่น

แม่สีเต็มความสดสามสีวางคู่กันมักให้ความรู้สึกแบบของเล่นเด็ก วิธีที่นักออกแบบใช้คือคงเฉดของแม่สีไว้ แต่ลดความสดหรือปรับให้เข้มขึ้น แล้วเพิ่มสีกลางอย่างครีมและดำถ่านเป็นพื้น พาเล็ตต์ข้างล่างใช้เฉดแดง เหลือง น้ำเงินเดิม แต่ลดความจัดลงจนใช้กับโปสเตอร์งานสัมมนา เมนูร้านอาหาร หรือหน้าปกรายงานได้ ให้แม่สีตัวใดตัวหนึ่งเป็นสีหลัก อีกสองตัวเป็นสีเน้นพื้นที่เล็ก

• แดงอิฐ
  #C8372D

  CMYK 0, 73, 78, 22

• เหลืองมัสตาร์ด
  #E8B931

  CMYK 0, 20, 79, 9

• น้ำเงินหมึก
  #24477F

  CMYK 72, 44, 0, 50

• ครีมกระดาษ
  #F6F1E7

  CMYK 0, 2, 6, 4

• ดำถ่าน
  #1E1E1E

  CMYK 0, 0, 0, 88

อยากได้เฉดแดง เหลือง หรือน้ำเงินแบบอื่น เลือกได้จากหน้า โค้ดสีแดง โค้ดสีเหลือง และ โค้ดสีน้ำเงิน หรือทำสีให้อ่อนและเข้มขึ้นตามวิธีในหน้า เฉดสีและโทนสี