ฟอนต์ไทยโบราณ

ของสี่อย่างที่ถูกเรียกว่า "ฟอนต์ไทยโบราณ"

ก่อนจะโหลดอะไร ให้ตัดสินใจก่อนว่าคุณต้องการอันไหนในสี่อย่างนี้ เพราะทั้งสี่ไม่ใช่รูปแบบย่อยของกันและกัน และถ้าเลือกผิดจะใช้งานไม่ได้เลย อักษรโบราณ คือระบบการเขียนคนละระบบ ได้แก่ อักษรขอมไทย อักษรธรรมล้านนา อักษรธรรมอีสาน และอักษรไทยน้อย ซึ่งคนไทยทั่วไปอ่านไม่ออกถ้าไม่เคยเรียน ฟอนต์โบราณ คือตัวอักษรไทยปัจจุบันที่เขียนขึ้นใหม่โดยถอดแบบจากหลักฐานที่มีอายุกำกับ ใครก็อ่านออก ฟอนต์ลายไทย คือตัวอักษรไทยร่วมสมัยที่เอาลวดลายประเพณีมาประดับทับ ตัวรูปอักษรไม่ได้เก่าเลย ส่วนตัวอาลักษณ์ คือลายมือแบบทางการของอาลักษณ์ ซึ่งเป็นตำแหน่งข้าราชการที่ทำหน้าที่เขียนเอกสารของแผ่นดิน ใช้กับประกาศนียบัตรและข้อความในพิธีการ ไม่ใช่ทั้งอักษรและไม่ใช่ทั้งลวดลาย

ที่สับสนกันไม่ได้เกิดจากบทความรวมฟอนต์อย่างเดียว แต่เกิดตั้งแต่ต้นทาง แท็กโบราณของ f0nt.com ส่วนใหญ่คือฟอนต์ฟื้นแบบ และวิธีตั้งชื่อก็ยืนยันเรื่องนี้ เพราะตั้งตามวัตถุต้นแบบพร้อมปี พ.ศ. เช่น "วัดสบสวรรค์ ๒๔๕๕" ที่ระบุว่า "ต้นแบบฟอนต์จาก จารึกอนุสาวรีย์วัดสบสวรรค์" "วัดบูรณาราม" ที่ระบุว่า "ต้นทางมาจาก ใบลาน วัดบูรณาราม" และ "ทองสัมฤทธิ์" ที่ระบุว่า "ได้แนวคิดจากอักษรหวัด สมัยอยุธยา" แต่ในแท็กเดียวกันนั้นมี "อริยกะ" ซึ่งเป็นอักษรคนละระบบจริง ๆ จึงควรอยู่ประเภทที่หนึ่ง ไม่ใช่ประเภทที่สอง

ชุดแบบอักษรโบราณของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา

รัฐไทยเผยแพร่ฟอนต์อักษรโบราณของตัวเองให้ใช้ฟรี ภายใต้หัวข้อ "ชุดแบบอักษรหรือฟอนต์อักษรโบราณ ๖ ชุด" แต่ในหกรายการนั้นมีเพียงห้ารายการที่เป็นฟอนต์ รายการที่ ๑ คือบทความเรื่องราชบัณฑิตยสภากับมาตรฐานระหว่างประเทศด้านภาษาไทย ไม่ใช่แบบอักษร นี่คือแหล่งข้อมูลชั้นต้นของเรื่องนี้ และเป็นหน้าเว็บของหน่วยงานรัฐ ไม่ใช่บล็อก ดูที่ตารางชุดแบบอักษรโบราณของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569 โครงการนี้ยังเดินอยู่ ไม่ได้เลิกไปแล้ว เมื่อ 19 ส.ค. สำนักงานฯ เพิ่งประกาศรายชื่อผู้เข้าร่วม "โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ การใช้งานชุดแบบอักษร (font) อักษรโบราณในประเทศไทย"

มีสองรายการที่ควรบอกไว้ เพราะถ้าไม่รู้ก่อนจะเสียเวลาเปล่า รายการที่ ๕ ติดป้ายลิงก์คู่มือว่า "คู่มือการพิมพ์ฟอนต์อักษรธรรมล้านนา" แต่ไฟล์ที่เปิดออกมาเป็นคู่มือ RST-NITHET ที่ถูกต้อง คือป้ายผิดแต่ปลายทางถูก ส่วนรายการที่ ๖ เผยแพร่คู่มือการพิมพ์อักษรขอมไทยไว้โดยไม่มีลิงก์ดาวน์โหลดข้าง ๆ และเราจะไม่เดาลิงก์ให้ ข้อเท็จจริงคือ ณ วันที่ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569 ตารางชุดแบบอักษรโบราณของสำนักงานราชบัณฑิตยสภาลิงก์คู่มืออักษรขอมไทยไว้ แต่ไม่ได้ลิงก์ตัวฟอนต์

คู่มือที่เผยแพร่ยังให้จำนวนอักษรไว้ครบ ซึ่งไม่มีที่ไหนบนเว็บไทยเอามาเขียนต่อ ผังข้อมูลฟอนต์อักษรไทยน้อย ระบุพยัญชนะตัวเต็ม ๓๙ ตัว พยัญชนะประสม ๘ ตัว พยัญชนะประสมรูปพิเศษ ๒ ตัว พยัญชนะตัวเฟื้อง ๕ ตัว สระ ๑๓ ตัว เครื่องหมาย ๓ ตัว (ไม้ซัด ไม้ก๋ง ไม้ก๋อ) และตัวเลข ๑๐ ตัว ส่วนคู่มือ RST-NITHET ระบุว่า "ฟอนต์อักษรไทยนิเทศมีอักษรทั้งหมด ๒๐๔ ตัว" โดยเป็นพยัญชนะ ๑๐๒ รูป คู่มือฉบับนั้นยังขึ้นหัวว่า "เพื่อส่งงานงวดที่ ๒" คือเป็นเอกสารส่งมอบงานของผู้รับจ้างที่เผยแพร่ตามต้นฉบับ ซึ่งอธิบายระดับความเรียบร้อยของชุดนี้ได้ตรงพอสมควร

พิมพ์อักษรโบราณอย่างไร กลไกของปุ่ม ฯ

ฟอนต์ชุดนี้พิมพ์บนแป้นพิมพ์ภาษาไทยปกติ และเมื่อต้องการเปลี่ยนตัวอักษรเป็นตัวเชิง ให้กด ฯ (ไปยาลน้อย) ตามหลังตัวอักษรนั้น ไม่ต้องลงผังแป้นพิมพ์พิเศษ ไม่ต้องใช้ IME และไม่ต้องรอให้ระบบปฏิบัติการรองรับ คู่มืออักษรขอมไทยเขียนไว้ตรง ๆ ว่า "การพิมพ์ฟอนต์อักษรขอมไทยจะใช้แป้นพิมพ์อักษรไทยในการกดเพื่อแสดงรูปอักษรขอมไทยแต่ละตัว" และเมื่อต้องการรูปอื่น "ให้กดเครื่องหมาย ฯ (ไปยาลน้อย) ตามหลังตัวอักษร" (คู่มือการพิมพ์ RST-KHOMTHAI เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569)

กด ฯ ครั้งที่สองจะได้รูปแปรอีกแบบ ผังข้อมูลอักษรไทยน้อยแสดงลำดับนี้ไว้ในตารางของตัวเอง คือ ก ให้ตัวเต็ม กฯ ให้ตัวเชิง ส่วน ย ยฯ และ ยฯฯ ให้รูปสามแบบที่ต่างกัน พยัญชนะประสมก็ทำงานแบบเดียวกัน คือ ขนฯ ขมฯ คนฯ ถนฯ สนฯ สมฯ หนฯ หมฯ ให้พยัญชนะประสมทั้งแปดตัว นอกจากนั้นลำดับการพิมพ์พยัญชนะ สระ และวรรณยุกต์เป็นลำดับแบบอักษรไทยตามปกติ การออกแบบข้อนี้คือเหตุผลที่ฟอนต์ชุดนี้ใช้งานได้ภายในสิบนาที และเป็นเหตุผลโดยตรงของข้อควรระวังอีกสองหัวข้อถัดไปด้วย

สัญญาอนุญาตของฟอนต์ชุดนี้คืออะไร และใช้เชิงพาณิชย์ได้ไหม

ใช้ได้ ฟอนต์ชุดนี้อยู่ภายใต้ GPL เวอร์ชัน 2 หรือใหม่กว่า พร้อมข้อยกเว้นสำหรับฟอนต์ จึงใช้ในงานลูกค้าที่มีค่าจ้างได้ และฝังลงใน PDF หรือ EPUB ได้โดยเอกสารไม่กลายเป็น GPL คำตอบนี้ไม่ได้อยู่บนหน้าเว็บของหน่วยงาน สำนักงานราชบัณฑิตยสภาไม่ได้เผยแพร่ข้อความสัญญาอนุญาตไว้ข้างลิงก์ดาวน์โหลดเลย และไฟล์ "รายละเอียดสำหรับการดาวน์โหลด" เป็นภาพสแกนล้วนที่ดึงข้อความออกมาไม่ได้ สัญญาอนุญาตถูกระบุไว้ที่เดียวคือภายในตัวไฟล์ฟอนต์ ในตาราง name รายการที่ 13 เราดาวน์โหลดไฟล์บีบอัดทั้งสามชุดมาอ่านออกมาจากไฟล์จริง ข้อความตรงกันทั้งสามไฟล์ ดังนี้

"This font can be redistributed and/or modified under the terms of the GNU General Public License as published by the Free Software Foundation; either Version 2 of the License, or (at user's option) any later version. […] As a special exception, if a document is created which uses this font and embeds it or unaltered portions of the font into the document, this font does not by itself cause the resulting document to be covered by the GNU General Public License."

นี่คือโครงสร้างข้อยกเว้นแบบเดียวกับที่ฟอนต์ TLWG ใช้ ซึ่งเราอธิบายไว้เต็มที่ฟอนต์ไทยฟรี การอ่านในทางปฏิบัติก็เหมือนกัน คือ ข้อผูกพันแบบเปิดต่อผูกกับฟอนต์ที่ถูกดัดแปลง ส่วนข้อยกเว้นปล่อยเอกสารให้เป็นอิสระ ข้อมูลอื่นที่ฝังในไฟล์ตรงกันทั้งสามชุดเช่นกัน คือ "Copyright (c) 2018 by The office Royal Society of Thailand" ผู้ออกแบบระบุเป็น "Tai Language Family Romanization Principles Committee of the Royal Society of Thailand" เวอร์ชัน 1.000 ค่า unitsPerEm เท่ากับ 1300 ซึ่งไม่ค่อยพบ และ URL ของผู้ผลิตยังชี้ไปโดเมนเดิม royin.go.th ไม่ใช่ orst.go.th นอกจากนี้ RST-ISAN และ RST-LANNA ต่างก็มีข้อความเครื่องหมายการค้าว่า "RST-THNOI is a trademark of The Royal Society of Thailand" ซึ่งเป็นการคัดลอกมาผิด ไม่มีผลเสียอะไร แต่บอกได้ว่าไฟล์ถูกตรวจก่อนเผยแพร่ละเอียดแค่ไหน

ก่อนกดดาวน์โหลด ไฟล์ ".zip" เป็น RAR และข้อความที่ได้ไม่ใช่อักษรธรรมจริง

มีสองเรื่องของไฟล์ชุดนี้ที่ถ้าไม่มีใครบอกก่อนจะเสียเวลา คือ ไฟล์บีบอัดที่ติดนามสกุล .zip จริง ๆ เป็นไฟล์ RAR และรูปอักษรโบราณถูกวางไว้บนรหัสอักขระของภาษาไทยธรรมดา ไม่ได้เข้ารหัสเป็นอักษรตามที่แสดง ทั้งสองข้อเราตรวจจากไฟล์ที่ดาวน์โหลดมาเอง ไม่ได้อ่านต่อจากบล็อกใคร

เรื่องไฟล์บีบอัดจบเร็ว ไฟล์ Font-RST-THNOI.zip, Font RST-ISAN.zip และ Font RST-LANNA.zip ขึ้นต้นด้วยไบต์ 52 61 72 21 คือ Rar! ซึ่งเป็นลายเซ็นของ RAR เวอร์ชัน 5 ฟังก์ชัน "แตกไฟล์" ที่ติดมากับ Windows และ Archive Utility ของ macOS จะเปิดไม่ได้ทั้งคู่แม้นามสกุลจะเป็น zip ให้ใช้ 7-Zip, WinRAR หรือ unar แล้วจะเปิดได้ตามปกติ ข้างในมีไฟล์ TrueType ชุดละหนึ่งไฟล์

เรื่องการเข้ารหัสสำคัญกว่า และเป็นตัวตัดสินว่าฟอนต์ชุดนี้เหมาะกับงานของคุณหรือไม่ นับจากตารางอักขระของแต่ละไฟล์ได้ดังนี้

ดังนั้นเอกสารที่จัดด้วย RST-THNOI หรือ RST-ISAN จะถูกเก็บเป็นข้อความภาษาไทยธรรมดา เปลี่ยนฟอนต์เมื่อไรก็กลับไปเป็นตัวอักษรไทย การค้นหา การเรียงลำดับ และการคัดลอกทั้งหมดทำงานแบบภาษาไทย ไม่ใช่อักษรไทยน้อยหรืออักษรธรรมอีสาน และสิ่งที่พิมพ์ไปจะย้ายไปใช้ที่ระบบอื่นในฐานะอักษรโบราณไม่ได้ นี่เป็นผลโดยตรงและโดยตั้งใจจากการออกแบบปุ่ม ฯ ข้างต้น เพราะจะให้ "พิมพ์บนแป้นพิมพ์ไทยปกติโดยไม่ต้องรอซอฟต์แวร์รองรับ" กับ "เข้ารหัสเป็นอักษรคนละบล็อกใน Unicode" พร้อมกันไม่ได้ ส่วน RST-LANNA เป็นตัวที่ไม่สอดคล้องกับพวก เพราะแมปลงบล็อก Tai Tham จริง 49 รหัส กฎที่ได้จึงเป็นแบบนี้ ถ้าคุณทำโปสเตอร์ ประกาศนียบัตร ป้ายวัด หรือไตเติลรายการ ฟอนต์ชุดนี้เหมาะมากและสัญญาอนุญาตอนุญาตให้เก็บเงินค่างานได้ แต่ถ้าคุณกำลังแปลงเอกสารใบลานเข้าคลังข้อมูลที่ต้องค้นหาได้ คุณต้องใช้การเข้ารหัส Tai Tham จริง (U+1A20–U+1AAF) ซึ่งฟอนต์ชุดนี้ไม่ใช่

ฟอนต์ลายไทยคือลวดลาย ไม่ใช่อักษรโบราณ และจำนวนมากอนุญาตเฉพาะใช้ส่วนตัว

ฟอนต์ที่ขายหรือแจกภายใต้คำว่าลายไทยคือฟอนต์ตกแต่งร่วมสมัยที่เอาลวดลายไทยมาประดับบนรูปตัวอักษรสมัยใหม่ และจำนวนไม่น้อยอนุญาตให้ใช้เฉพาะงานส่วนตัวที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ ทำให้หมวดนี้เป็นหมวดที่อันตรายที่สุดถ้าจะหยิบไปใช้ในงานลูกค้า แท็กลายไทยของ f0nt.com มีฟอนต์ 27 ตัวใน 2 หน้า เมื่อเรานับเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 2026 และคำอธิบายก็บอกตรง ๆ ว่ามันคืออะไร "เคอาร์ต ลายไทย" ระบุว่า "เป็นฟอนต์ที่ออกแบบโดยใช้ลายไทยเป็นแม่แบบ" "เคอาร์ต พญาครุฑ" สร้างจาก "ความแหลมคม ของกงเล็บและจงอยปากพญาครุฑ" ส่วน "ถม" ตั้งชื่อจาก "เครื่องถม ที่มีลายละเอียดเยอะ" ทั้งหมดนี้คือโครงการออกแบบลวดลาย ไม่ใช่ระบบอักษร

เงื่อนไขการใช้งานคือเหตุผลที่เราไม่เอาฟอนต์เหล่านี้มาลงในหน้านี้เลย รายการในแท็กนั้นมีข้อความกำกับเช่น "โหลดฟรี! อนุญาตให้ใช้งานเฉพาะส่วนตัวเท่านั้น (personal use)" และ "แจกฟรี!! สำหรับใช้ส่วนตัวกับงานที่ไม่เกิดรายได้เท่านั้น" คือโหลดฟรีจริง แต่อนุญาตเฉพาะงานส่วนตัวที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ ในกลุ่มนี้มี "คชสีห์" "ไอยรา" "ลายเปลว" และ "รจนา" คำว่า "โหลดฟรี" กับ "ใช้เชิงพาณิชย์ได้ฟรี" เป็นสิทธิ์คนละอย่างกัน เรื่องนี้อธิบายไว้ครบที่ฟอนต์ไทยฟรีและคู่มือสัญญาอนุญาตฟอนต์ไทย และมันเจ็บที่สุดตรงหมวดนี้ เพราะฟอนต์ลายไทยคือสิ่งที่นักออกแบบคว้าไปใช้ตอนต้องส่งงานแคมเปญสงกรานต์หรือลอยกระทงพอดี อีกเรื่องที่ควรรู้คือ ในแท็กเดียวกันมีห้าตัวที่ขึ้นต้นชื่อว่า SOV_AI_ ซึ่งผู้ทำระบุเองอย่างเปิดเผยว่าเป็นการทดลองให้ AI ออกแบบลวดลายบนฟอนต์

ถ้าสิ่งที่คุณต้องการคือลวดลาย ไม่ใช่ฟอนต์ที่มีลวดลาย ให้ไปเอาจากต้นทางเลย คลังลวดลายไทยของเราเผยแพร่ลายเป็นไฟล์เวกเตอร์ และเครื่องมือสร้างลายไทยทำลายต่อเนื่องให้ได้โดยไม่มีคำถามเรื่องสัญญาอนุญาตติดมาด้วย

ลวดลายกับรูปตัวอักษรมาจากคลังคำเดียวกัน

เหตุผลที่ฟอนต์ไทย "แนวโบราณ" กับหน้าบันโบสถ์ดูเข้ากัน คือทั้งคู่อยู่ใต้ไวยากรณ์ลวดลายชุดเดียวกัน และอักษรโบราณคือข้อต่อที่เชื่อมสองอย่างนี้เข้าหากันจริง ๆ ลายไทยคือคำรวมของคลังลวดลายทั้งหมดนั้น ตัวคำมีที่มาในสมัยอยุธยาช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17 ส่วนลายแต่ละลายเก่ากว่านั้น ลายกนกซึ่งเป็นลายเปลวไฟที่มีหลักฐานตั้งแต่สมัยสุโขทัยในคริสต์ศตวรรษที่ 13 คือลายที่ฟอนต์ลายไทยเอาไปประดับบ่อยที่สุด ส่วนลายดอกไม้คือกลุ่มลายพรรณพฤกษาที่อยู่ข้างกัน ถ้าอยากเขียนลายเองมากกว่าจะซื้อฟอนต์ ลองบทเรียนวาดลายกนกและแปลงลายไทยเป็นเวกเตอร์

ข้อต่อที่แข็งแรงที่สุดอยู่ที่อักษรขอมไทย บทความ Khom Thai script ของวิกิพีเดียบันทึกว่า "the Khom Thai script is considered a sacred script" คืออักษรขอมไทยถือเป็นอักษรศักดิ์สิทธิ์ และ "it is common for Thai men to have their bodies ritualistically and symbolically marked with Khom Thai script—structured in various forms of 'yantra.'" คือเป็นเรื่องปกติที่ผู้ชายไทยจะสักอักษรขอมไทยลงบนร่างกายในรูปของยันต์ นั่นคืออักษรเดียวกับที่ฟอนต์ RST-KHOMTHAI แสดง และเรขาคณิตที่ใช้เขียนคือเนื้อหาของหน้ายันต์ของเรา การส่งผ่านจากเขมรชุดเดียวกันนี้ยังให้ลายนาคบนราวบันไดโบสถ์ ซึ่งรับเข้ามาในพุทธเถรวาทแบบไทยช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 12 ถึง 13 คืออักษรกับพญานาคเดินทางมาเส้นทางเดียวกัน

เรื่องนี้ยังใช้เคลียร์ความสับสนสองข้อที่พบบ่อยที่สุดได้ด้วย ฟอนต์ที่ชื่อ Kinnari เป็นฟอนต์เซริฟสำหรับเรียงพิมพ์บนลินุกซ์ที่ทำขึ้นในปี ค.ศ. 1999 ส่วนลายกินรี ซึ่งเป็นอมนุษย์ครึ่งคนครึ่งนกจากป่าหิมพานต์ เป็นของดั้งเดิมจริง ฟอนต์ที่ชื่อ Garuda เป็นฟอนต์ซานเซริฟมีหัวจากปี ค.ศ. 2001 ส่วนครุฑเป็นตราแผ่นดินที่มีข้อจำกัดการใช้เชิงพาณิชย์ของตัวเอง ทั้งสองกรณีคือชื่อเดินทางมา แต่รูปแบบไม่ได้เดินทางมาด้วย

ตัวอาลักษณ์ และเหตุผลที่หน้านี้มีหกฟอนต์ ไม่ใช่หกสิบ

ในคลังของเรามีหกฟอนต์ที่ยืนยันความเป็นของดั้งเดิมได้จากแหล่งข้อมูลชั้นต้น ส่วนที่เหลือคือของเก่า หรือของที่ตั้งชื่อตามของเก่า ซึ่งไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ห้าในหกอยู่ในกลุ่มเดียวกันคือตัวอาลักษณ์ ลายมือทางการของอาลักษณ์ ตำแหน่งที่ทำหน้าที่เขียนเอกสารของแผ่นดิน และเป็นระดับภาษาที่ใช้กับประกาศนียบัตร เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และข้อความในพิธีการ มันไม่ใช่อักษรโบราณและไม่ใช่ลวดลาย แต่เป็นจุดที่ตัวพิมพ์ไทยรักษาประเพณีไว้จริง

Trirong อยู่ในหน้านี้ด้วยประโยคสุดท้ายนั้นประโยคเดียว มันคือฟอนต์ของ Cadson Demak ปี ค.ศ. 2016 ที่ให้สัดส่วนสะท้อนฟอนต์ไทยแบบดั้งเดิม ซึ่งเป็นข้อความที่มีแหล่งอ้างอิงจริง และมันเป็นตัวเลือกเดียวสำหรับเนื้อความในหน้าที่เหลือทั้งหมดเป็นฟอนต์พาดหัวและฟอนต์พิธีการ แต่มันไม่ใช่ฟอนต์เชิงประวัติศาสตร์ และหน้านี้จะไม่เรียกมันแบบนั้น

สิ่งที่จงใจไม่เอาเข้ามามีประโยชน์กว่าสิ่งที่เอาเข้ามา Ayuthaya ตั้งชื่อตามราชธานีเก่า แต่เป็นฟอนต์ระบบของแอปเปิล ระบุลิขสิทธิ์ว่า Copyright (c) 1992-2011 by Apple Inc. และมากับ Mac OS X 10.3 ตัวออกแบบไม่มีเนื้อหาแบบประเพณีอยู่เลย ส่วน Kinnari, Garuda และ Norasi เป็นฟอนต์ใช้งานจริงจากปลายคริสต์ทศวรรษ 1990 ถึงต้น 2000 ที่ตั้งชื่อตามสัตว์ในวรรณคดี ดูได้ที่ฟอนต์แห่งชาติ Krungthep และ Silom เป็นฟอนต์ระบบของแอปเปิลที่ตัวละตินคือ Chicago ส่วนฟอนต์เซริฟมีหัวอย่าง Taviraj, Pridi, Maitree และ Noto Serif Thai เป็นฟอนต์เนื้อความร่วมสมัย เซริฟไม่ใช่ประเพณี รายชื่อ "ฟอนต์ไทยโบราณ" บนเว็บไทยเกือบทุกรายการมีชื่อเหล่านี้อยู่ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมรายการเหล่านั้นถึงผิด

มีข้อสังเกตเรื่องสัญญาอนุญาตหนึ่งข้อที่ควรยกมาจากฟอนต์ไทยฟรี คือ Charmonman, TH Charm of AU และ Srisakdi เป็นสามฟอนต์แห่งชาติที่ลิขสิทธิ์เป็นของ ศ.ดร. ศรีศักดิ์ จามรมาน ไม่ใช่ของ DIP-SIPA และเงื่อนไขของสามตัวนี้กลับด้านกับกฎเรื่องการเปลี่ยนชื่อของสัญญาอนุญาตแบบเปิด คือ OFL ห้ามใช้ชื่อเดิมกับเวอร์ชันที่ดัดแปลง แต่สามตัวนี้กำหนดให้คงชื่อเดิมไว้แล้วเติมเลขเวอร์ชันต่อท้าย สามในหกฟอนต์ของหน้านี้อยู่ในกลุ่มนั้น

รูปตัวอักษรมาจากไหน ปี ค.ศ. 1292 และสิ่งที่ปีนั้นยังไม่ได้ตอบ

หลักฐานที่มีอายุกำกับเก่าที่สุดของการเขียนภาษาไทยคือศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหง ปี ค.ศ. 1292 และความแท้ของมันถูกโต้แย้งกันจริง ฉบับที่ซื่อสัตย์จึงมีประโยชน์กว่าฉบับที่มั่นใจ ยูเนสโกขึ้นทะเบียนศิลาจารึกนี้ในทะเบียนความทรงจำแห่งโลกระดับนานาชาติเมื่อ ค.ศ. 2003 โดยเรียกว่า "The King Ram Khamhaeng Inscription (RK) of 1292 A.D." และระบุว่าเป็นเอกสารที่ "records the invention of Thai language scripts that are the foundation of the modern scripts used in Thailand by 60 million people" คือบันทึกการประดิษฐ์อักษรที่เป็นรากฐานของอักษรที่คนไทย 60 ล้านคนใช้อยู่ (UNESCO Memory of the World ฉบับที่เก็บถาวรไว้ เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569 — วันที่เราตรวจ URL บน unesco.org เปิดไม่ได้ จึงลิงก์ไปยังฉบับที่ Internet Archive เก็บไว้เมื่อ 29 มกราคม ค.ศ. 2026 ซึ่งตรวจสอบข้อความที่ยกมาและปีที่ขึ้นทะเบียน ค.ศ. 2003 ได้ครบ) ศิลาจารึกนี้เจ้าฟ้ามงกุฎ ซึ่งต่อมาคือรัชกาลที่ 4 ทรงพบเมื่อ ค.ศ. 1833 ในเขตเมืองเก่าสุโขทัย และอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ตั้งแต่ ค.ศ. 1968

ข้อโต้แย้งเป็นเรื่องที่มีบันทึกไว้ และควรรู้ก่อนจะพูดต่อว่า "อักษรไทยถูกประดิษฐ์ขึ้นในปี ค.ศ. 1283" เหมือนเป็นข้อยุติ นักประวัติศาสตร์ Michael Vickery เปิดประเด็นเรื่องความแท้ไว้เมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1987 หลังจากนั้นมีนักวิชาการเสนอข้อสันนิษฐานต่างกันไปเรื่องอายุและที่มาของศิลาจารึกหลักนี้ ต่อมาการวิเคราะห์ด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนเมื่อ ค.ศ. 1990 "found the Ram Khamhaeng stele to be the same age (700–500 years) as four other Sukhothai inscriptions" คือพบว่ามีอายุเท่ากับจารึกสุโขทัยอีกสี่หลัก และนักวิชาการส่วนใหญ่ในปัจจุบันถือว่าเป็นของแท้ "at least partly authentic" อย่างน้อยก็บางส่วน (Wikipedia, Ram Khamhaeng inscription เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569)

ข้อแก้ที่สองสำคัญกว่าสำหรับการเลือกฟอนต์ อักษรขอมไทยและอักษรธรรมไม่ใช่บรรพบุรุษของอักษรไทย แต่เป็นอักษรศักดิ์สิทธิ์คู่ขนานที่ใช้ต่อมาพร้อม ๆ กัน อักษร Tai Tham ซึ่งเป็นอักษรเบื้องหลังทั้งอักษรธรรมล้านนาและอักษรธรรมอีสาน ถูกระบุช่วงเวลาไว้ในกล่องข้อมูลของบทความเดียวกันว่า "c. 1300–present" และเนื้อบทความระบุว่า "The oldest known document containing the Tai Tham script is dated to 1376 CE and was found in Sukhothai. The document is a bilingual inscription on a gold folio, containing one line of Pali written in the Tai Tham script" คือเอกสารเก่าสุดที่มีปีกำกับคือ ค.ศ. 1376 เป็นจารึกสองภาษาบนแผ่นทองจากสุโขทัย ซึ่งอยู่หลังศิลาจารึกปี ค.ศ. 1292 และมีบล็อกยูนิโคดของตัวเองที่ U+1A20–U+1AAF (Wikipedia, Tai Tham script เข้าถึงเมื่อ 29 สิงหาคม พ.ศ. 2569) ส่วนอักษรขอมไทยเป็น "a Brahmic script and a variant of the Khmer script" ที่คนไทยรับมาราวคริสต์ศตวรรษที่ 10 และปรับในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ให้เข้ากับเสียงภาษาไทย การเรียนอย่างเป็นทางการยุติลงเมื่อกระทรวงศึกษาธิการยกเลิกการสอบฟื้นฟูอย่างถาวรในปี ค.ศ. 1945 สรุปคือมีสองอักษร สองสายวิวัฒนาการ และทั้งคู่ยังถูกทำเป็นตัวพิมพ์โดยคณะกรรมการของรัฐอยู่ในปี พ.ศ. 2569 ไม่มีเส้นสืบทอดเส้นเดียวให้ลากได้

ชื่อเรียกและคำค้นที่ใช้กัน

เรื่องนี้ถูกค้นด้วยชื่ออย่างน้อยเก้าแบบ และทั้งเก้าแบบไม่ได้หมายถึงสิ่งเดียวกัน

• ฟอนต์ไทยโบราณ — คำค้นหลัก กำกวมระหว่างอักษรโบราณกับฟอนต์ฟื้นแบบ หน้านี้ตอบทั้งสองอย่าง
• ฟอนต์ลายไทย และ ฟอนต์ ลาย ไทย — ฟอนต์ตกแต่งลวดลาย ไม่ใช่อักษรโบราณ
• ฟอนต์อักษรโบราณ — คำที่สำนักงานราชบัณฑิตยสภาใช้เอง
• อักษรไทยโบราณ — เรียกที่ตัวอักษรแทนที่จะเรียกที่ฟอนต์
• ฟอนต์อาลักษณ์ — ลายมืออาลักษณ์ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ฟอนต์ส่วนใหญ่ในหน้านี้อยู่
• ฟอนต์ขอมไทย และ ฟอนต์อักษรขอม — เจาะจงอักษรขอมไทย ทับซ้อนกับเรื่องสักยันต์สูง
• ฟอนต์ธรรมล้านนา และ ฟอนต์ไทยน้อย — คำค้นรายอักษรที่ชุดของราชบัณฑิตยสภาตอบได้ตรง
• Ancient Thai font, old Thai font, traditional Thai font — คำเทียบในภาษาอังกฤษ
• Khom Thai font, Lanna font, Tai Tham font — ภาษาอังกฤษแบบเรียกตามชื่ออักษร

ลองพิมพ์ข้อความของคุณเทียบทั้งหกฟอนต์ได้ที่เครื่องมือทดสอบฟอนต์ไทย หรือไล่ดูตามรูปตัวอักษรที่ฟอนต์ลายมือ ฟอนต์เซริฟ และฟอนต์แบบมีหัว