ฟอนต์แห่งชาติ (SIPA / TLWG)

ฟอนต์ราชการคือฟอนต์อะไร

ฟอนต์ราชการในความหมายที่ใช้กันจริงคือ TH Sarabun PSK ซึ่งคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2553 ให้หน่วยงานฝ่ายบริหารทั้งหมดใช้เป็นมาตรฐาน และในความหมายกว้างคือชุดฟอนต์แห่งชาติ 13 ฟอนต์ที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาและ SIPA เผยแพร่เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2550 วิกิพีเดียภาษาไทย เขียนว่า "วันที่ 7 กันยายน 2553 คณะรัฐมนตรีของอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ มีมติให้หน่วยงานฝ่ายบริหารทั้งหมดใช้ชุดแบบอักษร TH Sarabun PSK เป็นมาตรฐาน" ส่วนฉบับภาษาอังกฤษระบุว่ามติเดียวกันประกาศให้ทั้ง 13 ฟอนต์เป็นฟอนต์สาธารณะ และหน่วยงานรัฐต้องเลิกใช้ฟอนต์ของภาคเอกชนภายในวันที่ 5 ธันวาคม 2553 บันทึกการเผยแพร่ของ f0nt.com ยืนยันวันเผยแพร่ชุดแรก 28 มิถุนายน 2550 และวิกิพีเดียบันทึกว่ารุ่นปรับปรุงออกเมื่อ 19 สิงหาคม 2554 ในชื่อ TH Sarabun New

ก่อนหน้านั้นมาตรฐานโดยพฤตินัยของเอกสารราชการคือ Angsana ตามที่ Wikipedia เขียนว่า Sarabun "in 2010 was made the official typeface for all government documents, replacing the previous de facto standard Angsana" ซึ่งเป็นฟอนต์ที่มากับ Windows และมีเจ้าของลิขสิทธิ์เป็นบริษัทเอกชน เหตุผลของการเปลี่ยนจึงเป็นเรื่องสิทธิ์ในการใช้ ไม่ใช่เรื่องความสวย

แหล่งข้อมูล: วิกิพีเดีย, ฟอนต์แห่งชาติ · Wikipedia, National Fonts · Wikipedia, Thai typography · f0nt.com, 13 ฟอนต์ฟรีมาตรฐานจาก SIPA (เข้าถึงเมื่อ 8 กันยายน พ.ศ. 2569)

13 ฟอนต์แห่งชาติมีอะไรบ้าง และอยู่ตรงไหนในทำเนียบนี้

ทั้ง 13 ตัวมีอยู่ในทำเนียบ แต่แยกอยู่สองที่ คือรุ่นต้นฉบับที่ใช้คำนำหน้า TH จาก SIPA อยู่ในหน้านี้ ส่วนอีกหกตัวที่ถูกนำไปปรับปรุงและเผยแพร่ซ้ำภายใต้ OFL บน Google Fonts เราบันทึกผู้ผลิตเป็น Cadson Demak จึงอยู่ที่หมวดCadson Demak ตัวอย่างที่ระบุความเชื่อมโยงไว้ในเอกสารของตัวเองคือ Kodchasan ซึ่ง README ของ Cadson Demak เขียนว่า "Designed by Kansuda Peamprajakpong as a part of SIPA Thailand's National fonts project"

รายชื่อทั้ง 13 ตรงกันในทั้งสามแหล่ง คือวิกิพีเดียสองภาษาและหน้าเผยแพร่ของ f0nt.com ถ้าต้องใช้ในหนังสือราชการ ให้ใช้รุ่น TH ต้นฉบับ เพราะเป็นรุ่นที่ระบุในมติ ครม. ถ้าใช้บนเว็บหรือในงานออกแบบ รุ่น OFL ใช้สะดวกกว่าและมีน้ำหนักมากกว่า

แหล่งข้อมูล: Cadson Demak, Kodchasan README · f0nt.com, 13 ฟอนต์ฟรีมาตรฐานจาก SIPA (เข้าถึงเมื่อ 8 กันยายน พ.ศ. 2569)

ฟอนต์ TLWG ของ NECTEC ที่อยู่ในหน้านี้ด้วย

ก่อนชุด SIPA มีชุดของ NECTEC อยู่แล้ว โดย Wikipedia บันทึกว่าในปี ค.ศ. 2001 NECTEC ปล่อยฟอนต์สามตัว คือ Kinnari, Garuda และ Norasi เป็นทางเลือกสาธารณะแทนฟอนต์เชิงพาณิชย์ และต่อมา Thai Linux Working Group รวมสามตัวนี้กับอีกสิบตัวเป็นแพ็กเกจ Fonts-TLWG ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ภายใต้ GPL ในทำเนียบนี้มี Garuda Kinnari Norasi Loma Umpush Waree Purisa และ Sawasdee ซึ่งเป็นฟอนต์ที่ยังมากับลินุกซ์ภาษาไทยจนถึงวันนี้ Garuda และ Loma เป็นซานส์มีหัวสำหรับงานทั่วไป Kinnari และ Norasi เป็นเซริฟสำหรับเนื้อความ Purisa เป็นลายมือ และ Sawasdee เป็นตัวเดียวในชุดที่ไม่มีหัว

แหล่งข้อมูล: Wikipedia, National Fonts (เข้าถึงเมื่อ 8 กันยายน พ.ศ. 2569)

ใช้เชิงพาณิชย์ได้ไหม และเงื่อนไขต่างจาก OFL อย่างไร

ทั้ง 17 ตัวในหน้านี้โหลดฟรีและใช้ในงานเชิงพาณิชย์ได้ แต่มีเพียง Sarabun ตัวเดียวที่เป็น OFL ส่วนอีก 16 ตัวอยู่ภายใต้เงื่อนไขของ SIPA หรือ GPL ซึ่งมีกติกาเรื่องการดัดแปลงและการฝังต่างจาก OFL หน้าเผยแพร่ของ f0nt.com สรุปเงื่อนไขของชุด SIPA ไว้สั้นที่สุดว่า "คลิกดาวน์โหลด = ยอมรับสัญญาอนุญาต" คือมีสัญญาอนุญาตของตัวเองที่ต้องอ่าน ไม่ใช่ OFL รายละเอียดที่ต่างกัน เช่น ข้อยกเว้นฟอนต์ของ GPL ที่มีผลเมื่อฝังฟอนต์ใน PDF และฟอนต์แห่งชาติสามตัวที่กติกาเรื่องชื่อกลับด้านกับ OFL เราอธิบายไว้แล้วในหน้าฟอนต์ไทยฟรี และคู่มือสัญญาอนุญาตฟอนต์ไทย กฎง่าย ๆ คือ ใช้ทำงานได้เลย แต่ถ้าจะแก้ไฟล์ฟอนต์หรือแจกต่อ ให้อ่านไฟล์สัญญาอนุญาตที่มากับฟอนต์ตัวนั้นก่อน

แหล่งข้อมูล: f0nt.com, 13 ฟอนต์ฟรีมาตรฐานจาก SIPA (เข้าถึงเมื่อ 8 กันยายน พ.ศ. 2569)

วิธีติดตั้ง TH Sarabun PSK บน Windows, Mac, iPhone และ Canva

บน Windows ให้แตกไฟล์ .zip แล้วคลิกขวาที่ไฟล์ .ttf เลือก Install บน Mac ให้ดับเบิลคลิกไฟล์แล้วกด Install ใน Font Book ส่วนบน iPhone และใน Canva ทำได้แต่มีข้อจำกัด ไมโครซอฟท์เขียนในหน้า Add a font ว่า "Right-click the fonts you want and select Install" หรือลากไฟล์ไปวางใน C:WindowsFonts ส่วนแอปเปิลเขียนในคู่มือ Font Book ว่า "Double-click the font file in the Finder, then click Install in the dialog that appears" ฟอนต์ที่ติดตั้งจะใช้ได้ทั้งใน Word, Pages, Google Docs บนเบราว์เซอร์ และโปรแกรมออกแบบทันทีหลังเปิดโปรแกรมใหม่

ไอโฟนลงฟอนต์ได้ผ่านแอปจาก App Store แต่มีเฉพาะแอปที่ผู้พัฒนาตั้งใจรองรับที่จะเห็นฟอนต์นั้น ส่วน Canva ให้อัปโหลดฟอนต์เองได้เฉพาะแผนแบบเสียเงิน รับไฟล์ OTF, TTF, WOFF ทั้งสองเรื่องอ้างอิงเอกสารทางการของ Apple และ Canva ที่วิธีลงฟอนต์ไทยในมือถือ ถ้าเอกสารที่พิมพ์ด้วย TH Sarabun PSK แล้วสระหรือวรรณยุกต์ลอย ให้อ่านสระลอย สระจม เพราะสาเหตุมักอยู่ที่โปรแกรม ไม่ใช่ที่ฟอนต์ และถ้าอยากเทียบ TH Sarabun PSK กับ Sarabun รุ่น OFL ก่อนเลือก พิมพ์ข้อความของคุณลงในเครื่องมือทดสอบฟอนต์ไทย

แหล่งข้อมูล: Microsoft Support, Add a font · Apple Support, Install and validate fonts in Font Book (เข้าถึงเมื่อ 8 กันยายน พ.ศ. 2569)